Het bestuur beïnvloeden is één van de grootste uitdagingen voor burgerinitiatieven. Uit onderzoek komen alvast een paar tips naar boven: blijf constructief, onderbouw jouw positie met feiten en toon empathie voor de moeilijke positie van politici.
Maar wat vinden politici zelf? Hoe werken ze graag samen met burgerinitiatieven? Welke aanpak overtuigt hen? En welke acties doen hen afhaken? We gingen te rade bij Alessandro Cucchiara en Frederik Ceulemans, schepenen voor participatie in respectievelijk Genk en Brussel-stad.
Hoe bereik je als burgerinitiatief het stadsbestuur?
Alessandro Cucchiara: ‘Genk telt historisch veel migrantengroepen. Die groepen hebben zich over de jaren verenigd. Het stadsbestuur heeft die verenigingen steeds ondersteund en voorzien van de nodige middelen.
Er bestaan vandaag dus heel wat formele wegen: clublokalen van de stad, aanspreekpunten… Verenigingen die gebruik maken van publieke middelen, bouwen zo een verhouding op met het stadsbestuur.
Maar als je daar geen toegang toe hebt, kan je in de meeste steden en gemeenten ook deelnemen aan de structurele participatieprocessen. Op die manier krijg je ook een gemakkelijke toegang tot de bestuurders. Naast die participatieprocessen kan je ook een eigen agendapunt op de gemeenteraad brengen, soms gekoppeld aan het recht op een mondelinge toelichting. Zo krijg je ook formeel een reactie van het bestuur.’
Frederik Ceulemans: ‘Gestructureerde burgerinitiatieven in Brussel hebben hun plek in het maatschappelijk weefsel. Ze worden bevolkt door mondige burgers en weten ons te bereiken. Wij spelen daarom vaker eerder een scheidsrechterrol.
Investeren in participatie is altijd nuttig voor het beleid. Hoe sneller je mensen betrekt bij het proces, hoe minder wantrouwen en weerstand
Daarom versterken wij als stad onze wijkcomités, met een platform en een communicatiemiddel.
Investeren in participatie is altijd nuttig voor het beleid. Zelfs wanneer we werken aan betere leefomstandigheden, bieden bewoners soms weerstand, uit angst voor gentrificatie. Hoe sneller je die mensen betrekt bij het proces, hoe minder wantrouwen en weerstand, en dus, hoe minder kans op beïnvloeding door foute informatie.’
Op zoek naar meer unieke inzichten over activisme?
Zo’n vier keer per jaar delen we nieuwe inzichten zoals deze, plus extra’s die nergens anders staan. Voor wie actief burgerschap hoog in het vaandel draagt.
Maakt het een verschil indien een burgerinitiatief zich eerder polariserend of constructief opstelt?
Frederik Ceulemans: ‘Rond elke thema kan zich een burgerinitiatief ontwikkelen met een eigen stijl. Bij de heraanleg van een plein zullen constructieve burgerinitiatieven ontstaan die punten van dat plan willen veranderen. Polariserende initiatieven ontstaan vooral grassroots-grown, vanuit een bestaand maatschappelijk probleem.
Een initiatief zoals Pool is Cool, die zelf een openlucht zwembad wil opzetten, is polariserend, maar wel effectief. Het beleid staat dan werkelijk met zijn mond vol tanden. We willen wel zo’n zwembad openen, maar dat blijkt toch niet evident. Hoe doe je dat namelijk ook duurzaam, inclusief, veilig, …?’
Het gaat vooral over de toon die je gebruikt, als je te hard gaat polariseren loert het risico om na een tijdje enkel over te blijven met de eenzame roepers
Maar wanneer er een constructief burgerinitiatief mee aan tafel zit, bereik je wel sneller resultaat.’
Alessandro Cucchiara: ‘Ik behandel elk initiatief gelijk of ze nu een polariserend of constructief verhaal brengen. Ik heb geen moeite met sterke meningen. Ook op die manier kunnen we tot een oplossing komen. Sterker nog, ook een tegenstem kan constructief zijn. Het gaat vooral over de toon die je gebruikt, als je te hard gaat polariseren loert het risico om na een tijdje enkel over te blijven met de eenzame roepers.’
Welke rol kunnen burgerinitiatieven spelen bij de uiteindelijke besluitvorming?
Frederik Ceulemans: ‘Burgeracties hebben zeker invloed. Een goed voorbeeld is Donderberg in Laken. Daar zou een school komen in een groene zone die aansluit bij de historische, koninklijke parken. Nu de klimaatopwarming het beschermen van groen en biodiversiteit belangrijker maakt, kunnen we dat eigenlijk niet meer aanvaarden. Verschillende belangengroepen zijn daar rechtgestaan. Het feit dat dat nu beschermd is als natuurzone, komt voor een groot deel dankzij de stem van burgerinitiatieven.’
Alessandro Cucchiara: ‘De taken van een gemeente worden complexer, waardoor ambtenaren steeds meer experten ter zake worden. Die hebben dan vaak een visie, waar de burgerbevolking niet altijd klaar voor is. Een politicus ziet zich dan vaak in het midden staan, tussen de expertise van de ambtenaren en de belangen van de bevolking in. Als burgerinitiatief kan je op die manier beïnvloeden, het is namelijk mijn rol om ook daar gehoor aan te geven.’
Als burgerinitiatieven acties doen, een protest of iets creatiefs, wat is dan effectief? Wat komt er echt binnen?
Alessandro Cucchiara: ‘Ik wil vooral weten over hoeveel mensen het gaat. Dat moet geen grote massa zijn, maar een idee moet wel draagvlak hebben. Het type actie is voor mij niet belangrijk: het is onze job om naar iedereen te luisteren.
Ik denk wel dat burgerinitiatieven meer mensen overtuigen met ludieke, positieve acties.
Al heb ik ook veel begrip voor verzet en disruptieve acties. Ze zorgen gegarandeerd voor commotie en politieke aandacht. Maar er bestaat een gevaarlijk omslagpunt bij roekeloze, disruptieve acties: ik kan tegen een sterke mening, maar haak af wanneer mensen mij onbeschoft aanspreken.’
Frederik Ceulemans: ‘Een polariserende stijl tegen politici is één ding. Andere mensen opjutten, dat is iets anders. Conflict is eigen aan het publieke debat. Maar doe dat ordelijk, luister naar elkaar… In plaats van heen en weer te roepen.’
Is het effectiever wanneer burgerinitiatieven pers en media opzoeken?
Frederik Ceulemans: ‘Wanneer een burgerinitiatief veel aandacht krijgt, zijn wij ook meer geneigd om daarop mee te surfen. Persaandacht vergroot de ruchtbaarheid en impact. Het kan soms vervelend zijn dat er na een constructief gesprek toch negatieve zaken verschijnen in de media. Maar dat hoort erbij.’
Alessandro Cucchiara: ‘Ik heb liever dat mensen mij persoonlijk aanspreken dan naar de pers te stappen. Maar ik zal zelf tegen de pers hetzelfde zeggen als wat ik tegen de burgers zeg. Maar we moeten natuurlijk niet flauw doen: politici zijn zeker gevoeliger voor de media tijdens verkiezingen.’
Welke tips zijn er voor burgerinitiatieven om beter het bestuur te bereiken?
Alessandro Cucchiara: ‘Wat vaak werkt is zelf een alternatieve oplossing voorstellen. Zo weten we meteen waar je naartoe wilt. Je toont vooral een constructieve houding aan, en dat moeten geen kant-en-klare oplossingen zijn! Zo kan je al kleine winsten boeken, samen aan tafel zitten, feedback krijgen op een voorstel… Zo kom je tot verandering. Het tegenovergestelde daarvan is alleen maar problemen aankaarten op sociale media.’
Frederik Ceulemans: ‘Verhoog je representativiteit. Toon aan, op elke manier mogelijk, dat deze boodschap gedragen is door de straat, wijk, of een gemeenschap. Dat kan klassiek via handtekeningen, maar ook via een rapport, beelden, sociale media…’
